Chưa có sản phẩm trong giỏ hàng.
Mẹ và Bé
Tăng Bao Nhiêu Cân Trong Thai Kỳ Là Hợp Lý? Bảng Mức Tăng Theo BMI Và Mốc Cần Đi Khám
17
Th9
Th9
Mức tăng cân hợp lý phụ thuộc vào BMI trước khi mang thai, không có một con số chung cho mọi mẹ bầu. Với BMI bình thường (18,5–24,9), CDC khuyến nghị tăng khoảng 11,5–16kg cả thai kỳ. Viện Dinh dưỡng Việt Nam đưa mốc 10–12kg. Người thừa cân cần tăng ít hơn, người nhẹ cân cần tăng nhiều hơn.
Nội dung chính
- Mức tăng cân hợp lý theo BMI là bao nhiêu?
- Vì sao các nguồn đưa con số khác nhau?
- Tăng cân nên chia thế nào qua ba giai đoạn?
- Ăn thêm bao nhiêu là đủ cho mức tăng đó?
- Tăng quá nhiều hoặc quá ít liên quan đến nguy cơ nào?
- Cân ở nhà thế nào cho ra số đáng tin?
- Khi nào cần đi khám?
- Câu hỏi thường gặp
Mức tăng cân hợp lý trong thai kỳ theo BMI là bao nhiêu?
Mức tăng cân khuyến nghị được tính từ chỉ số khối cơ thể (BMI) trước khi mang thai, không phải cân nặng hiện tại. BMI bằng cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m): người cao 1,58m nặng 50kg có BMI khoảng 20,0, thuộc nhóm bình thường.
Bảng dưới đây là khuyến nghị của CDC Hoa Kỳ, dựa trên hướng dẫn IOM năm 2009. Số liệu gốc tính bằng pound, đã quy đổi sang kilogram và làm tròn.
| Nhóm BMI trước khi mang thai | Đơn thai | Song thai |
|---|---|---|
| Nhẹ cân (dưới 18,5) | 12,5 – 18 kg | 23 – 28 kg |
| Bình thường (18,5 – 24,9) | 11,5 – 16 kg | 17 – 25 kg |
| Thừa cân (25 – 29,9) | 7 – 11,5 kg | 14 – 23 kg |
| Béo phì (từ 30 trở lên) | 5 – 9 kg | 11 – 19 kg |
Điều đáng chú ý là rất ít phụ nữ rơi đúng vào khoảng khuyến nghị. CDC dẫn số liệu cho thấy chỉ khoảng 1 trong 3 phụ nữ tăng đúng mức được khuyến nghị, 1 trong 5 người tăng thấp hơn và khoảng một nửa tăng cao hơn. Nói cách khác, lệch khỏi khoảng này là chuyện rất phổ biến, không phải dấu hiệu bất thường tự động.
Vì sao các nguồn đưa con số tăng cân khác nhau?
Nếu bạn tra cứu vài nơi, bạn sẽ thấy các con số không trùng nhau. Đây là điều bình thường và có lý do rõ ràng, không phải nguồn nào sai.
Viện Dinh dưỡng Việt Nam khuyến nghị mức tăng lý tưởng cả thai kỳ là 10–12kg cho phụ nữ có cân nặng bình thường. Bệnh viện Từ Dũ cũng đưa mốc 10–12kg. Con số này thấp hơn khoảng 11,5–16kg của CDC, phần vì vóc dáng trung bình của phụ nữ Việt Nam nhỏ hơn.
Một số bài viết tiếng Việt vẫn dùng ngưỡng BMI theo hướng dẫn IOM bản cũ năm 1990 (dưới 19,8 là nhẹ cân) với mức tăng 11–14kg. Bản 2009 đã chuyển sang ngưỡng BMI chuẩn của WHO. Khi hai bảng lệch nhau, hãy dùng con số bác sĩ theo dõi thai đặt ra cho bạn.
Điểm chung của mọi hướng dẫn thì rất nhất quán: thai kỳ không phải lúc để giảm cân. Bệnh viện Từ Dũ nêu rõ điều này trong tài liệu hướng dẫn của mình.
Tăng cân nên chia thế nào qua ba giai đoạn thai kỳ?
Cân nặng không tăng đều. Ba tháng đầu tăng rất ít, thậm chí có thể đứng yên hoặc giảm nhẹ nếu nghén nhiều. Phần lớn mức tăng dồn vào nửa sau thai kỳ.
| Giai đoạn | Mức tăng tham khảo (BMI bình thường) |
|---|---|
| 3 tháng đầu | 1 – 2 kg |
| 3 tháng giữa | 4 – 5 kg |
| 3 tháng cuối | 5 – 6 kg |
Bệnh viện Từ Dũ đưa thêm một mốc thực tế dễ dùng hơn: từ tháng thứ tư trở đi, mức tăng thường vào khoảng 1,5–2kg mỗi tháng. Nếu tháng đó tăng dưới 1kg hoặc trên 3kg, đây là lúc nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự điều chỉnh ăn uống.
Nếu ba tháng đầu bạn nghén nặng và sụt cân, đừng cố ép ăn để bù. Cách chia bữa khi ốm nghén quan trọng hơn tổng lượng ăn trong giai đoạn này.
Ăn thêm bao nhiêu là đủ cho mức tăng đó?
Ít hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường. Câu “ăn cho hai người” là hiểu nhầm phổ biến nhất về dinh dưỡng thai kỳ.
Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng, so với khẩu phần trước khi mang thai, mẹ bầu cần thêm khoảng 50 kcal mỗi ngày trong ba tháng đầu, 250 kcal trong ba tháng giữa và 450 kcal trong ba tháng cuối. Mức 250 kcal tương đương một hộp sữa chua cộng một quả chuối. Mức 450 kcal tương đương một bát cơm vừa kèm ít thịt nạc.
Nhu cầu chất đạm cũng tăng theo giai đoạn: thêm khoảng 1g/ngày ở ba tháng đầu, 10g ở ba tháng giữa và 31g ở ba tháng cuối. Nếu bạn muốn hiểu cách quy đổi đạm ra thực phẩm cụ thể, bài cần bao nhiêu chất đạm mỗi ngày có bảng chi tiết hơn.
WHO khuyến nghị phụ nữ mang thai được tư vấn về ăn uống lành mạnh và duy trì vận động, nhằm giữ sức khỏe và phòng tăng cân quá mức trong thai kỳ. Chất lượng khẩu phần được nhấn mạnh ngang với số lượng: rau, thịt, cá, đậu, hạt, sữa tiệt trùng và trái cây.
Tăng quá nhiều hoặc quá ít liên quan đến nguy cơ nào?
Một phân tích gộp đăng trên tạp chí JAMA năm 2017 đã tổng hợp 23 nghiên cứu thuần tập với 1.309.136 phụ nữ. Trong nhóm này, 23% tăng cân dưới khuyến nghị và 47% tăng trên khuyến nghị.
Đây là nghiên cứu quan sát, nên kết quả cho biết mức tăng cân liên quan đến các nguy cơ khác nhau, chứ không chứng minh quan hệ nhân quả. Nhiều yếu tố khác — bệnh nền, dinh dưỡng, điều kiện chăm sóc — cũng ảnh hưởng đến kết quả thai kỳ.
| Kết cục | Tăng dưới khuyến nghị | Tăng trên khuyến nghị |
|---|---|---|
| Trẻ nhỏ so với tuổi thai | Nguy cơ cao hơn (chênh lệch tuyệt đối +5%) | Nguy cơ thấp hơn (−3%) |
| Sinh non | Nguy cơ cao hơn (+5%) | Nguy cơ thấp hơn (−2%) |
| Trẻ lớn so với tuổi thai | Nguy cơ thấp hơn | Nguy cơ cao hơn (+4%) |
| Thai to (macrosomia) | Nguy cơ thấp hơn | Nguy cơ cao hơn (+6%) |
| Mổ lấy thai | Không khác biệt rõ | Nguy cơ cao hơn (+4%) |
Cách đọc bảng này: cả hai hướng lệch đều đi kèm đánh đổi, không có hướng nào “an toàn tuyệt đối”. Tăng ít hơn làm giảm nguy cơ thai to nhưng tăng nguy cơ trẻ nhẹ cân và sinh non. Chính vì vậy mục tiêu là nằm trong khoảng khuyến nghị, không phải càng ít càng tốt.
Nhóm nghiên cứu cũng ghi rõ một giới hạn: họ không đánh giá được đái tháo đường thai kỳ do đặc điểm dữ liệu sẵn có.
Cân ở nhà thế nào cho ra số đáng tin?
Sai số khi cân tại nhà dễ khiến bạn lo lắng không cần thiết. Vài nguyên tắc giúp con số ổn định hơn:
- Cân mỗi tuần một lần, không cân hằng ngày — dao động nước trong cơ thể có thể lên tới 1kg trong một ngày
- Cân vào buổi sáng, sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn sáng
- Mặc quần áo tương đương nhau mỗi lần
- Đặt cân trên nền cứng phẳng, không đặt trên thảm
- Ghi lại số theo tuần thai để mang đi khám, thay vì nhớ áng chừng
Xu hướng qua nhiều tuần mới là thứ đáng nhìn. Một tuần tăng vọt hoặc đứng yên hiếm khi nói lên điều gì.
Khi nào cần đi khám và ai cần thận trọng?
Một số tình huống cần trao đổi với bác sĩ sản khoa thay vì tự xử lý bằng ăn uống:
- Từ tháng thứ tư trở đi, tăng dưới 1kg hoặc trên 3kg trong một tháng
- Tăng cân nhanh đột ngột kèm phù mặt, phù tay, đau đầu hoặc nhìn mờ
- Sụt cân kéo dài sau ba tháng đầu
- Khát nhiều, tiểu nhiều, mệt bất thường — theo VnExpress dẫn bác sĩ Dương Việt Bắc (Bệnh viện Tâm Anh), đây là những dấu hiệu có thể gặp trong đái tháo đường thai kỳ
- Bạn thuộc nhóm nguy cơ cao: thừa cân trước khi mang thai, tiền sử đái tháo đường thai kỳ, từng sinh con trên 4kg, từ 35 tuổi trở lên, hoặc có hội chứng buồng trứng đa nang
Đái tháo đường thai kỳ thường được tầm soát bằng nghiệm pháp dung nạp glucose ở tuần 24–28. Nếu bạn có yếu tố nguy cơ, hãy hỏi bác sĩ về lịch tầm soát ngay từ lần khám thai đầu tiên.
Không tự áp dụng chế độ ăn kiêng giảm cân trong thai kỳ, kể cả khi BMI trước khi mang thai ở nhóm thừa cân. Với nhóm này, mức tăng thấp hơn là mục tiêu do bác sĩ đặt ra và theo dõi, không phải là lý do để cắt giảm khẩu phần tùy ý.
Câu hỏi thường gặp
Ba tháng đầu không tăng cân có sao không?
Ba tháng đầu mức tăng khuyến nghị chỉ khoảng 1–2kg, nên đứng yên hoặc giảm nhẹ do nghén là tình huống thường gặp. Điều cần theo dõi là bạn có ăn uống được, có đủ nước hay không. Nếu sụt cân nhiều hoặc nôn không giữ được thức ăn, hãy đi khám sớm.
Mẹ bầu thừa cân có nên giảm cân trong thai kỳ không?
Không. Tài liệu của Bệnh viện Từ Dũ nêu rõ thai kỳ không phải khoảng thời gian thích hợp để giảm cân. Với BMI từ 30 trở lên, khuyến nghị của CDC vẫn là tăng 5–9kg chứ không phải giữ nguyên hay giảm. Mục tiêu cụ thể nên do bác sĩ theo dõi thai đặt ra cho bạn.
Tăng cân nhiều có chắc là con sẽ to không?
Không chắc chắn. Phân tích gộp trên JAMA cho thấy tăng trên khuyến nghị liên quan đến nguy cơ thai to cao hơn khoảng 6% về giá trị tuyệt đối. Đây là mức chênh lệch trên quần thể lớn, không phải dự đoán cho từng thai kỳ. Cân nặng của con còn phụ thuộc di truyền và nhiều yếu tố khác.
Mang song thai thì tăng bao nhiêu cân?
Cao hơn đáng kể so với đơn thai. Theo CDC, mẹ có BMI bình thường mang song thai được khuyến nghị tăng khoảng 17–25kg, nhóm thừa cân khoảng 14–23kg. Song thai cần theo dõi sát hơn về nhiều mặt, nên mốc cân nặng cụ thể luôn do bác sĩ sản khoa xác định.
Uống sữa bầu có làm tăng cân quá mức không?
Tùy vào việc bạn có tính phần năng lượng đó vào khẩu phần hay không. Nhu cầu tăng thêm ở ba tháng giữa chỉ khoảng 250 kcal mỗi ngày, mà hai ly sữa bầu có thể đã chiếm hết. Hãy đọc nhãn và xem sữa là một phần bữa ăn, không phải phần cộng thêm.
Tóm lại nên làm gì?
Tính BMI trước khi mang thai, tra khoảng khuyến nghị tương ứng, rồi ghi cân nặng mỗi tuần một lần vào sổ khám thai. Mang bảng ghi đó đi khám định kỳ để bác sĩ nhìn được xu hướng. Bạn có thể xem thêm bài về canxi và vitamin D cho mẹ bầu và cách ăn cá an toàn trong thai kỳ để hoàn thiện khẩu phần.
Nguồn tham khảo
- CDC — Weight Gain During Pregnancy
- WHO — Nutrition counselling during pregnancy
- Goldstein RF và cộng sự — Association of Gestational Weight Gain With Maternal and Infant Outcomes, JAMA 2017
- Viện Dinh dưỡng — Xây dựng thực đơn cho phụ nữ mang thai
- Bệnh viện Từ Dũ — Tăng bao nhiêu cân trong thai kỳ là hợp lý?
- Báo Sức khỏe & Đời sống — Tăng cân khi mang thai bao nhiêu là đủ và an toàn?
- VnExpress — Dấu hiệu cảnh báo bệnh tiểu đường thai kỳ
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không được áp dụng để chữa bệnh. Vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn trường hợp bệnh cụ thể.
