Quầng Thâm Mắt Do Đâu? 4 Kiểu Quầng Thâm Và Cách Tự Nhận Biết Trước Gương

Quầng thâm mắt không phải một vấn đề duy nhất mà có bốn kiểu khác nhau: sắc tố, mạch máu, cấu trúc và kiểu phối hợp. Một nghiên cứu tại Ấn Độ ghi nhận tỉ lệ 47,5% ở nhóm 16–25 tuổi, trong đó 81% là nữ. Xác định đúng kiểu quyết định biện pháp nào có ích và biện pháp nào gần như vô nghĩa.

Nội dung chính

• Vì sao vùng da quanh mắt thâm rõ hơn những vùng khác?
• Quầng thâm mắt có mấy kiểu?
• Làm sao tự nhận biết kiểu quầng thâm trước gương?
• Ngủ đủ giấc rồi mà vẫn thâm mắt là vì sao?
• Thành phần nào trong kem mắt có bằng chứng?
• Laser và thủ thuật y khoa hiệu quả đến đâu?
• Khi nào quầng thâm mắt cần đi khám bác sĩ?
• Câu hỏi thường gặp

Vì sao vùng da quanh mắt thâm rõ hơn những vùng khác?

Vì đây là vùng da mỏng nhất trên mặt và gần như không có tuyến dầu. Bài hướng dẫn chăm sóc da vùng mắt trên Sức khỏe & Đời sống mô tả lớp da này thiếu tuyến dầu và collagen, nên dễ khô, dễ chảy xệ và nhanh xuất hiện nếp nhăn hơn phần còn lại của khuôn mặt.

Da mỏng kéo theo một hệ quả thị giác. Hệ mạch máu nhỏ bên dưới dễ nhìn thấy hơn, mà máu trong các mạch này nghèo oxy nên có tông xanh tím. Chiếu qua lớp da mỏng, nó thành vệt sẫm. Đó là lý do cùng một người, quầng thâm rõ hơn vào hôm thiếu ngủ hoặc hôm nghẹt mũi.

Tuổi tác làm hai yếu tố trên cộng dồn. Collagen giảm, da mỏng thêm, phần mô đệm dưới hốc mắt hao hụt khiến bờ xương dưới mắt nhô rõ và tạo bóng. Mayo Clinic xếp quầng thâm vào nhóm vấn đề thẩm mỹ trong phần lớn trường hợp, nhưng cũng liệt kê viêm da tiếp xúc và viêm da cơ địa là nguyên nhân thực sự cần được xử lý.

Quầng thâm mắt có mấy kiểu?

Bốn kiểu, theo phân loại lâm sàng của Huang và cộng sự được trích trong bài tổng quan trên Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. Mỗi kiểu có màu sắc và cơ chế riêng, nên cách chăm sóc cũng khác nhau.

Cần nói thẳng một điều về kiểu cấu trúc: phần sẫm màu ở đây thực chất là bóng đổ của một chỗ lõm, không phải sắc tố. Không có kem bôi nào làm đầy lại chỗ lõm đó. Mua kem mắt để xử lý bóng đổ là cách tốn tiền mà không đi tới kết quả.

Làm sao tự nhận biết kiểu quầng thâm trước gương?

Bằng ba phép thử đơn giản, làm trước gương dưới ánh sáng ban ngày, không cần thiết bị gì.

Phép thử kéo căng da. Dùng ngón tay kéo nhẹ da mi dưới theo chiều ngang. Bài tổng quan trên Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology nêu đây là cách phân biệt sắc tố thật với hiệu ứng bóng đổ: nếu vệt sẫm nhạt đi hoặc mất khi căng da, phần lớn là bóng đổ do cấu trúc; nếu vẫn nguyên màu, có sắc tố thật.

Phép thử đổi góc sáng. Đứng dưới đèn trần, rồi chuyển sang đứng cạnh cửa sổ để ánh sáng chiếu ngang. Bóng đổ do rãnh lệ thay đổi rõ theo hướng sáng, trong khi sắc tố gần như không đổi.

Phép thử màu. Nhìn kỹ tông màu: nâu nghiêng về sắc tố, xanh tím nghiêng về mạch máu, xám phẳng nghiêng về bóng đổ. Màu lẫn nhau là dấu hiệu của kiểu phối hợp, và đây mới là trường hợp phổ biến nhất trong thực tế.

Ba phép thử này giúp bạn khoanh vùng, không phải để chẩn đoán. Bác sĩ da liễu còn dùng đèn Wood để đánh giá sắc tố nằm ở lớp nào và siêu âm để phân biệt nguyên nhân mạch máu với phù nề quanh mắt.

Ngủ đủ giấc rồi mà vẫn thâm mắt là vì sao?

Vì thiếu ngủ chỉ là yếu tố làm nặng, không phải nguyên nhân gốc ở nhiều người. VnExpress Sức khỏe nêu bốn nhóm lý do khiến quầng thâm tồn tại dù ngủ đủ: di truyền ảnh hưởng đến sắc tố da, độ mỏng da và cấu trúc hốc mắt; lão hóa làm mất collagen; dị ứng gây ngứa dẫn tới chà mắt; và tia UV kích thích sinh melanin.

Dị ứng là nhóm đáng chú ý nhất vì có thể can thiệp được. Ngứa dẫn tới chà mắt, chà mắt làm tổn thương mạch máu nhỏ và gây tăng sắc tố sau viêm, rồi vòng lặp tự duy trì. Bài trên Sức khỏe & Đời sống dẫn ý kiến bác sĩ da liễu Joshua Zeichner rằng với sưng mắt do dị ứng theo mùa, dùng thuốc kháng histamine từ hai tuần trước mùa dị ứng phòng ngừa tốt hơn là chờ có triệu chứng mới xử lý. Đây là nội dung về thuốc, bạn cần hỏi bác sĩ cho trường hợp cụ thể của mình.

Nếu phải chọn một việc để bỏ, hãy bỏ thói quen chà mắt. Nó miễn phí, và tác động trực tiếp vào cơ chế gây thâm.

Thành phần nào trong kem mắt có bằng chứng?

Mỗi thành phần hợp với một kiểu quầng thâm, và mức bằng chứng không đồng đều giữa chúng.

Một lưu ý về mức bằng chứng. Bài tổng quan năm 2024 của nhóm Hamie và cộng sự về các thành phần kem mắt phổ biến nhận định một số hoạt chất có hiệu quả trên lâm sàng, trong khi số khác chưa có bằng chứng đáng kể dù vẫn được quảng cáo rộng rãi. Chúng tôi chỉ đọc được phần tóm tắt của nghiên cứu này, không phải toàn văn, nên xin ghi rõ giới hạn đó.

Nếu bạn đã chống nắng đều mà sắc tố vẫn không mờ, vấn đề thường nằm ở lượng kem và việc thoa lại, chúng tôi đã phân tích riêng trong bài bôi kem chống nắng mà vẫn bị nám. Về nồng độ và cách dùng của từng hoạt chất, xem thêm serum vitamin C nồng độ bao nhiêu là đủ, bắt đầu dùng retinol thế nào cho da ít kích ứng và niacinamide nồng độ bao nhiêu là đủ.

Kem mắt là mỹ phẩm, không phải thuốc. Trước khi bôi một sản phẩm mới quanh mắt, hãy thử lên vùng da nhỏ ở mặt trong cánh tay và theo dõi 24 giờ. Vùng quanh mắt mỏng và rất gần kết mạc, nên một phản ứng kích ứng ở đây khó chịu hơn nhiều so với các vùng khác trên mặt.

Laser và thủ thuật y khoa hiệu quả đến đâu?

Có số liệu cụ thể, nhưng là số liệu từ các nghiên cứu quy mô nhỏ. Một tổng quan hệ thống đăng trên Lasers in Medical Science (Roohaninasab và cộng sự, 2021) tổng hợp 10 thử nghiệm lâm sàng về laser cho tăng sắc tố quanh mắt. Ở lần theo dõi 4–6 tháng, 43,35% trường hợp đáp ứng rất tốt và 26,27% đáp ứng tốt, tỉ lệ hài lòng của người được điều trị là 76,4%. Nhóm tác giả kết luận laser là lựa chọn hiệu quả và an toàn, đồng thời nêu rõ giới hạn là thời gian theo dõi trong các nghiên cứu còn ngắn.

Ngoài laser, y văn còn ghi nhận peel hóa học, tiêm chất làm đầy hyaluronic acid cho rãnh lệ sâu, tiêm huyết tương giàu tiểu cầu và phẫu thuật tạo hình mi. Tất cả đều là thủ thuật phải do bác sĩ thực hiện tại cơ sở được cấp phép, không phải dịch vụ làm đẹp thông thường.

Khi nào quầng thâm mắt cần đi khám bác sĩ?

Khi nó không còn là chuyện thẩm mỹ. Cả Mayo Clinic và Cleveland Clinic đều nhấn mạnh cùng một dấu hiệu quan trọng nhất: thay đổi chỉ xuất hiện ở một bên mắt.

• Quầng thâm hoặc sưng chỉ ở một mắt, hoặc nặng dần theo thời gian
• Quầng thâm xuất hiện đột ngột kèm sưng
• Kèm ngứa, đỏ, chảy nước mắt kéo dài — có thể là dị ứng cần điều trị
• Kèm mệt mỏi, da nhợt, rụng tóc hoặc thay đổi cân nặng bất thường. Bác sĩ được VnExpress trích dẫn lưu ý nên kiểm tra dị ứng hoặc tuyến giáp khi tình trạng sưng và kích ứng kéo dài
• Bạn đang dùng thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp nhóm prostaglandin: y văn xếp nhóm thuốc này trong các nguyên nhân gây tăng sắc tố quanh mắt. Đừng tự ngừng thuốc, hãy nói với bác sĩ đang điều trị cho bạn

Câu hỏi thường gặp

Chườm lạnh có làm hết quầng thâm mắt không?

Không hết, nhưng có tác dụng tức thì và thật với kiểu mạch máu. Nhiệt độ thấp làm co mạch máu nên vùng dưới mắt bớt sưng và bớt sẫm trong thời gian ngắn. Dùng thìa để lạnh hoặc túi trà đã nguội, áp 10–15 phút. Hiệu quả chỉ kéo dài vài giờ và không thay đổi được sắc tố hay cấu trúc.

Uống nhiều nước có giúp giảm quầng thâm không?

Giúp một phần và chỉ gián tiếp. Bác sĩ được VnExpress trích dẫn khuyên uống 1,5–2 lít nước mỗi ngày để tránh mất nước, vì mất nước làm da kém đàn hồi và vùng mắt trông nặng hơn. Uống thêm nữa khi cơ thể đã đủ nước không tạo thêm lợi ích. Giảm muối cũng được nêu, vì muối gây giữ nước.

Kem che khuyết điểm có làm quầng thâm nặng hơn không?

Bản thân lớp che không làm nặng thêm, nhưng cách tẩy trang thì có. Chà mạnh để lấy sạch lớp che vùng mắt gây tổn thương mạch máu nhỏ và tăng sắc tố sau viêm. Hãy dùng sản phẩm tẩy trang riêng cho vùng mắt, áp giữ khoảng 20 giây cho lớp trang điểm tan, rồi lau một chiều.

Quầng thâm do di truyền có cải thiện được không?

Cải thiện được một phần, không xóa được. Di truyền ảnh hưởng tới sắc tố da, độ mỏng da và cấu trúc hốc mắt, ba yếu tố nền mà mỹ phẩm không thay đổi. Việc làm được là ngừng cộng thêm yếu tố mới: chống nắng đều, không chà mắt, xử lý dị ứng và ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm.

Bao lâu thì thấy khác biệt khi chăm sóc đúng?

Tùy kiểu quầng thâm. Phần sưng và tông xanh tím có thể thấy khác trong vài ngày đến vài tuần khi ngủ đủ và ngừng chà mắt. Với sắc tố, y văn ghi nhận hydroquinone cần 5–7 tháng mới có tác dụng, nên vài tháng là mốc thực tế. Bóng đổ do cấu trúc thì gần như không đổi.

Việc đáng làm đầu tiên không phải mua kem mắt, mà là đứng trước gương làm ba phép thử ở trên. Biết quầng thâm của mình nghiêng về sắc tố, mạch máu hay bóng đổ sẽ giúp bạn khỏi tốn tiền cho sản phẩm không khớp với vấn đề. Và nếu thay đổi chỉ xuất hiện ở một bên mắt, hãy đi khám trước khi nghĩ đến chăm sóc.

Nguồn tham khảo

• Sức khỏe & Đời sống — Cách nào hiệu quả giúp loại bỏ quầng thâm mắt?
• Sức khỏe & Đời sống — Chăm sóc da vùng mắt theo chỉ dẫn của chuyên gia
• VnExpress Sức khỏe — Vì sao mắt thâm quầng dù ngủ đủ
• VnExpress Sức khỏe — 10 cách giảm quầng thâm, bọng mắt
• Mayo Clinic — Dark circles under eyes: causes
• Cleveland Clinic — Dark circles under eyes
• Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology — Periorbital Hyperpigmentation: A Comprehensive Review
• Lasers in Medical Science (2021) — Effects of laser therapy on periorbital hyperpigmentation: a systematic review
• International Journal of Women’s Dermatology (2024) — A review of the efficacy of popular eye cream ingredients (chỉ đọc được phần tóm tắt)

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không được áp dụng để chữa bệnh. Vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn trường hợp bệnh cụ thể.