Mẹ Cho Con Bú Cần Ăn Thêm Bao Nhiêu Mỗi Ngày? Con Số Và Những Kiêng Khem Không Cần Thiết

Mẹ đang cho con bú cần ăn thêm khoảng 330–400 kcal mỗi ngày so với trước khi mang thai, theo CDC. Con số này tương đương một bữa phụ chắc bụng, không phải “ăn cho hai người”. Caffeine nên giữ dưới 300 mg mỗi ngày. Phần lớn kiêng khem truyền miệng không có cơ sở.

Mục lục

• Cho con bú tiêu tốn thêm bao nhiêu năng lượng mỗi ngày?
• Một ngày ăn của mẹ cho con bú nên gồm những gì?
• Uống bao nhiêu nước là đủ khi cho con bú?
• Cà phê và rượu bia: giới hạn nào là an toàn?
• Những kiêng khem nào không có cơ sở?
• Ai cần thận trọng và khi nào cần đi khám?
• Câu hỏi thường gặp

Cho con bú tiêu tốn thêm bao nhiêu năng lượng mỗi ngày?

Mẹ cho con bú cần thêm khoảng 330–400 kcal mỗi ngày so với mức trước khi mang thai. Đây là khuyến nghị của CDC Hoa Kỳ dành cho phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ. Cơ thể phải sản xuất sữa liên tục, và phần năng lượng đó phải đến từ bữa ăn hoặc từ mô mỡ dự trữ.

Các khuyến nghị trong nước ghi con số cao hơn. Vụ Sức khỏe Bà mẹ – Trẻ em (Bộ Y tế), dẫn lại trên Sức khỏe & Đời sống, nêu mức tăng thêm hơn 500 kcal mỗi ngày. Sự chênh lệch này là bình thường: mỗi hướng dẫn dựa trên cân nặng trung bình và mức vận động khác nhau của dân số mình phục vụ.

Điểm cần nhớ: 330–500 kcal không nhiều như nhiều mẹ tưởng. Đó là một hộp sữa chua kèm nắm hạt, hoặc một bát cháo thịt, hoặc hai lát bánh mì với trứng. Ăn gấp đôi khẩu phần bình thường thường dẫn tới tăng cân chứ không làm sữa nhiều hơn.

Một ngày ăn của mẹ cho con bú nên gồm những gì?

Nguyên tắc là đa dạng nhóm thực phẩm chứ không phải tập trung vào một vài món “lợi sữa”. Hướng dẫn của Bộ Y tế nhấn mạnh bốn nhóm: chất đạm, cá và hải sản, rau quả, sữa và chế phẩm từ sữa.

• Đạm: thịt nạc, trứng, đậu phụ, các loại đậu đỗ trong mỗi bữa chính.
• Cá: ít nhất 2 bữa mỗi tuần, gồm cả cá trắng và cá béo.
• Rau quả: mỗi bữa một phần rau, mỗi ngày thêm trái cây.
• Canxi: sữa, sữa chua, phô mai, rau lá xanh đậm.
• Sắt: thịt đỏ, gan, hải sản có vỏ, kèm nguồn vitamin C.

Một số vi chất đáng chú ý trong giai đoạn cho con bú. CDC nêu nhu cầu i-ốt 290 mcg và choline 550 mg mỗi ngày. Mẹ ăn chay trường cần đặc biệt lưu ý vitamin B12, vì trẻ bú mẹ có thể nhận được rất ít nếu mẹ không dùng sản phẩm động vật hay viên bổ sung.

Về canxi và vitamin D, hai vi chất dễ thiếu nhất sau sinh, bạn có thể xem thêm bài Canxi và vitamin D cho mẹ bầu, mẹ sau sinh. Nếu bổ sung sắt mà xét nghiệm vẫn không cải thiện, vấn đề thường nằm ở hấp thu — chủ đề của bài Vì sao bổ sung sắt mãi vẫn thiếu máu.

Uống bao nhiêu nước là đủ khi cho con bú?

Hướng dẫn của Bộ Y tế nêu mức 10–12 cốc nước mỗi ngày, tương đương khoảng 2,0–2,5 lít, cao hơn mức 6–8 cốc của người trưởng thành bình thường. Một số tư vấn dinh dưỡng trong nước nêu mức 2,5–3 lít. Đây là khoảng ước lượng, không phải chỉ tiêu cứng.

Cách theo dõi thực tế đơn giản hơn con số: để sẵn một cốc nước cạnh chỗ ngồi cho bú và uống mỗi lần cho bú. Nếu nước tiểu vàng sẫm hoặc bạn thấy khát liên tục, hãy uống thêm. Lưu ý là uống thật nhiều nước vượt mức cần thiết không làm tăng lượng sữa.

Cà phê và rượu bia: giới hạn nào là an toàn?

CDC xem mức caffeine từ khoảng 300 mg trở xuống mỗi ngày là chấp nhận được khi cho con bú, tương đương 2–3 tách cà phê. Mức rất cao, khoảng 10 tách trở lên mỗi ngày, có thể khiến trẻ quấy và khó ngủ. Nhớ tính cả trà, nước ngọt có ga, nước tăng lực và sô-cô-la vào tổng lượng.

Với rượu bia, CDC khuyên đợi ít nhất 2 giờ sau một đơn vị cồn rồi mới cho bú. Rượu thường còn phát hiện được trong sữa mẹ khoảng 2–3 giờ cho mỗi đơn vị. Một điểm nhiều người hiểu sai: vắt sữa rồi bỏ đi không làm cồn rời khỏi sữa nhanh hơn, vì nồng độ cồn trong sữa đi theo nồng độ trong máu.

CDC lưu ý nhiều loại đồ uống phổ biến chứa nhiều cồn hơn một đơn vị chuẩn, nên cần xem độ cồn thực tế trên nhãn. Về cá biển, CDC khuyến nghị nhóm cá ít thủy ngân ăn 2–3 khẩu phần mỗi tuần (khoảng 226–340 g), và tránh các loại cá thủy ngân cao như cá kiếm, cá mập, cá ngừ mắt to.

Những kiêng khem nào không có cơ sở?

Phần lớn danh sách kiêng cữ sau sinh lưu truyền trong gia đình không dựa trên bằng chứng. BS.CKI Đào Thị Yến Thủy, Trưởng khoa Dinh dưỡng Tiết chế Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, trả lời trên VnExpress rằng mẹ sau sinh không cần kiêng những thực phẩm trước đó vẫn ăn bình thường và không gây dị ứng.

• Kiêng thịt bò, rau muống vì sợ sẹo lồi: theo bác sĩ Yến Thủy, sẹo lồi do cơ địa từng người, còn thịt bò giàu đạm nên có lợi cho lành vết thương.
• Kiêng hải sản để phòng dị ứng cho con: chỉ cần kiêng thực phẩm đã từng gây dị ứng cho chính mẹ.
• Kiêng rau xanh, kiêng nước lạnh: không có cơ sở, mà còn dễ gây táo bón và thiếu vi chất.

Điều nên hạn chế là gia vị nồng như tiêu, hành, tỏi, ớt, vì có thể làm đổi mùi vị sữa và khiến một số trẻ nhạy cảm bỏ bú. Đây là quan sát lâm sàng của chuyên gia, không phải kết luận từ thử nghiệm đối chứng, nên hãy theo dõi phản ứng của con thay vì kiêng sẵn.

Còn một nhóm cần cân nhắc thật sự: thực phẩm siêu chế biến nhiều muối, đường và chất béo chuyển hóa. Không phải vì chúng “làm mất sữa”, mà vì chúng chiếm chỗ của thực phẩm giàu vi chất trong khẩu phần vốn đã eo hẹp thời gian của mẹ mới sinh. Bổ sung chất xơ hợp lý cũng giúp giảm táo bón sau sinh — xem thêm Ăn bao nhiêu chất xơ mỗi ngày là đủ.

Ai cần thận trọng và khi nào cần đi khám?

Một số nhóm cần tư vấn cá nhân thay vì áp dụng khuyến nghị chung. Mẹ ăn chay trường, mẹ có bệnh mạn tính, mẹ đang dùng thuốc dài ngày, mẹ sinh đôi, hoặc mẹ có tiền sử rối loạn ăn uống đều nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh khẩu phần.

Về thực phẩm bổ sung, cần phân biệt rõ với thuốc. Các sản phẩm như mật ong lên men là thực phẩm bổ sung, không phải thuốc và không có tác dụng lợi sữa đã được chứng minh. Ba lưu ý an toàn bắt buộc: trẻ dưới 1 tuổi tuyệt đối không được dùng mật ong ở bất kỳ dạng nào vì nguy cơ ngộ độc botulism do bào tử Clostridium botulinum; người tiểu đường hoặc tiểu đường thai kỳ cần tính lượng đường trong mật ong vào khẩu phần (xem lượng đường tự do nên ăn mỗi ngày); người suy giảm miễn dịch nên hỏi bác sĩ trước khi dùng thực phẩm lên men.

Hãy đi khám nếu bạn sụt cân nhanh không chủ ý, mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, rụng tóc nhiều bất thường, hoặc lo lắng về lượng sữa và sự tăng cân của con. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để tìm nguyên nhân cụ thể, thay vì bạn tự đoán rồi bổ sung tùy ý.

Câu hỏi thường gặp

Cho con bú có làm giảm cân không?

Sản xuất sữa tiêu tốn thêm 330–400 kcal mỗi ngày theo CDC, nên về lý thuyết có góp phần tiêu hao năng lượng. Tuy nhiên tốc độ giảm cân rất khác nhau giữa từng người, phụ thuộc khẩu phần, giấc ngủ và mức vận động. Không nên ăn kiêng khắt khe trong giai đoạn này.

Uống cà phê buổi sáng có ảnh hưởng giấc ngủ của con không?

CDC xem mức khoảng 300 mg caffeine mỗi ngày trở xuống, tức 2–3 tách cà phê, là chấp nhận được. Vấn đề thường xuất hiện ở mức rất cao, khoảng 10 tách trở lên. Nếu con quấy và khó ngủ bất thường, thử giảm lượng caffeine vài ngày để theo dõi.

Vắt sữa bỏ đi sau khi uống rượu có giúp gì không?

Không. CDC nêu rõ việc vắt rồi bỏ sữa không làm cồn rời khỏi sữa mẹ nhanh hơn. Cách duy nhất là chờ đủ thời gian, tối thiểu 2 giờ cho mỗi đơn vị cồn. Việc vắt chỉ giúp giảm căng tức ngực hoặc giữ đúng lịch vắt sữa.

Nên cho con bú mẹ trong bao lâu?

WHO khuyến nghị bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, sau đó tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn, kết hợp thức ăn bổ sung an toàn và đủ dinh dưỡng từ tháng thứ sáu. Thời điểm và cách ăn dặm cụ thể của trẻ nên theo tư vấn của bác sĩ nhi khoa.

Ăn chay trường khi cho con bú có được không?

Được, nhưng cần theo dõi vi chất chặt hơn. CDC lưu ý vitamin B12 là mối quan tâm hàng đầu, cùng với i-ốt 290 mcg và choline 550 mg mỗi ngày trong giai đoạn cho con bú. Hãy trao đổi với bác sĩ về việc bổ sung thay vì tự mua viên uống.

Tóm lại nên bắt đầu từ đâu?

Thêm một bữa phụ khoảng 350–500 kcal, ăn đủ bốn nhóm thực phẩm, để cốc nước cạnh chỗ cho bú, giữ caffeine dưới 300 mg và bỏ bớt danh sách kiêng khem không cần thiết. Nếu có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc, hãy hỏi bác sĩ trước khi thay đổi khẩu phần.

Nguồn tham khảo

• CDC – Maternal Diet and Breastfeeding
• CDC – Alcohol and Breastfeeding
• WHO – Infant and young child feeding
• Sức khỏe & Đời sống – Dinh dưỡng cho bà mẹ nuôi con bú thế nào là hợp lý?
• Sức khỏe & Đời sống – Cho con bú nên tránh 7 loại thực phẩm
• VnExpress – Mẹ sau sinh có cần ăn kiêng phòng dị ứng, sẹo lồi?
• VnExpress – Mẹ ăn gì lợi sữa cho con bú?

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không được áp dụng để chữa bệnh. Vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn trường hợp bệnh cụ thể.