Đo Mật Độ Xương Khi Nào? Ngưỡng T-score -2,5 Và Lý Do Hai Máy Cho Hai Kết Quả

T-score từ -2,5 trở xuống được coi là loãng xương, còn khoảng -1,0 đến -2,5 là giảm mật độ xương. Phụ nữ từ 65 tuổi nên đo mật độ xương, và từ 50 tuổi nếu có yếu tố nguy cơ. Một nghiên cứu tại TP.HCM ghi nhận 28,6% phụ nữ trên 50 tuổi bị loãng xương ở cổ xương đùi.

Nội dung chính

• DXA đo ở vị trí nào?
• Ai nên đi đo và từ tuổi nào?
• Đọc T-score thế nào cho đúng?
• Vì sao hai kết luận khác nhau?
• Giữ xương chắc bằng cách nào?
• Thận trọng và khi nào cần đi khám
• Câu hỏi thường gặp

Đo mật độ xương là gì và máy đo ở vị trí nào?

Đo mật độ xương là xét nghiệm đo lượng chất khoáng trong một vùng xương. Phương pháp phổ biến nhất là DXA — hấp thụ tia X năng lượng kép. Máy chiếu một lượng tia X rất nhỏ qua vùng xương rồi tính ra mật độ chất khoáng tại đó.

DXA thường đo ở cổ xương đùi và cột sống thắt lưng. Lý do rất thực tế: đây là hai nơi xương dễ gãy nhất khi mật độ xương giảm, và gãy ở đây để lại hậu quả nặng nhất về vận động.

Quá trình đo không đau, chỉ mất vài phút. Theo Bone Health & Osteoporosis Foundation, lượng tia X một lần chụp DXA thấp hơn mức phơi nhiễm khi đi một chuyến bay dài.

Ai nên đi đo và từ tuổi nào?

Không phải ai cũng cần đo mật độ xương ở tuổi 40. Các hướng dẫn chuyên môn chỉ định theo tuổi và yếu tố nguy cơ, thay vì khuyên đo đại trà.

Vậy “yếu tố nguy cơ” là gì? Báo Sức khỏe & Đời sống liệt kê những dấu hiệu dễ tự kiểm tra: từng gãy xương sau tuổi 30, có người thân gần bị gãy xương, hút thuốc lá, cân nặng dưới 56 kg, dùng corticoid dài ngày hoặc có bệnh thận mạn.

Với phụ nữ sau mãn kinh, nguyên nhân nền là estrogen giảm mạnh làm hoạt động hủy xương tăng lên. Bài Tiền mãn kinh bắt đầu từ tuổi nào giúp bạn định vị mình trên dòng thời gian đó.

Đọc chỉ số T-score thế nào cho đúng?

T-score là khoảng cách giữa mật độ xương của bạn và mật độ xương của một người trẻ khỏe mạnh. Số càng âm thì xương càng thưa. Đây là chỉ số dùng cho phụ nữ đã mãn kinh và nam giới từ 50 tuổi.

Nếu bạn chưa mãn kinh, kết quả dùng Z-score — so sánh với người cùng tuổi, cùng giới và cùng chủng tộc. Áp T-score cho phụ nữ 35 tuổi là đọc sai thang đo và dễ gây lo lắng không cần thiết.

Vì sao cùng một kết quả đo lại cho hai kết luận khác nhau?

Đây là phần ít được nói tới nhưng rất đáng biết: T-score phụ thuộc vào bộ dữ liệu tham chiếu mà máy dùng để so sánh. Đổi bộ tham chiếu thì con số đổi theo, dù mật độ xương đo được không thay đổi.

Một nghiên cứu cắt ngang tại TP.HCM đo mật độ xương của 870 phụ nữ, trong đó 368 người từ 50 tuổi trở lên. Nhóm tác giả tính tỉ lệ loãng xương ở cổ xương đùi theo hai cách và được hai con số rất khác nhau.

Khoảng cách 15 điểm phần trăm này không phải sai số kỹ thuật. Phần lớn máy DXA dùng dữ liệu tham chiếu của người da trắng, trong khi phụ nữ Việt Nam có tầm vóc và khối xương đỉnh khác. Cũng nghiên cứu này cho thấy mật độ xương phụ nữ Việt đạt đỉnh khá sớm: khoảng 22 tuổi ở cổ xương đùi.

Điều này không có nghĩa kết quả của bạn là sai. Nó có nghĩa là T-score nên được bác sĩ đọc cùng tuổi, cân nặng và tiền sử gãy xương, chứ không đọc một mình như một bản án.

Giữ xương chắc bằng cách nào là có căn cứ?

Ba trụ cột được nhắc lại nhất quán trong các hướng dẫn là canxi, vitamin D và vận động chịu tải trọng lượng cơ thể.

Canxi. Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, nhu cầu khuyến nghị là 1.000 mg mỗi ngày với phụ nữ 19–50 tuổi và 1.200 mg với phụ nữ 51–70 tuổi. Ngưỡng dung nạp tối đa là 2.500 mg mỗi ngày. Ưu tiên lấy từ bữa ăn, vì hấp thu canxi còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác — bài Ăn nhiều tôm cua vẫn thiếu canxi phân tích kỹ phần này.

Vitamin D. Thiếu vitamin D thì canxi ăn vào cũng khó hấp thu. Nguồn thực phẩm gồm cá béo, trứng và sản phẩm được bổ sung vi chất.

Vận động. Đi bộ nhanh, leo cầu thang hay khiêu vũ tạo kích thích chịu tải cho xương. Tập sức mạnh 2–3 lần mỗi tuần giúp giữ khối cơ, và cơ tốt làm giảm nguy cơ té ngã. Bài Đi bộ bao nhiêu bước mỗi ngày là đủ đưa ra mục tiêu đo được.

Về viên bổ sung, bằng chứng còn trái chiều. Một phân tích gộp 8 thử nghiệm ngẫu nhiên trên 30.970 người trên 50 tuổi ghi nhận canxi 500–1.200 mg kèm vitamin D 400–800 IU làm giảm 15% tổng số ca gãy xương và 30% gãy xương hông. Nhưng các tổng quan khác không thấy lợi ích, và Lực lượng Đặc nhiệm Dự phòng Hoa Kỳ kết luận liều dưới 1.000 mg canxi kèm 400 IU vitamin D không phòng ngừa gãy xương sau mãn kinh.

Ai cần thận trọng và khi nào cần đi khám?

Bổ sung canxi liều cao không phải lựa chọn vô hại. Ngưỡng dung nạp tối đa 2.500 mg mỗi ngày dựa trên dữ liệu nghiên cứu Women’s Health Initiative, trong đó bổ sung 1.000 mg canxi mỗi ngày suốt 7 năm liên quan đến nguy cơ sỏi thận cao hơn. Các tổng quan sau đó chưa thống nhất, nhưng đây là lý do để không tự nâng liều.

Những nhóm nên trao đổi với bác sĩ trước khi dùng viên canxi hoặc vitamin D:

• Người có tiền sử sỏi thận hoặc bệnh thận mạn
• Người đang dùng corticoid dài ngày, thuốc tuyến giáp hoặc thuốc lợi tiểu
• Người có bệnh tuyến giáp, cường tuyến cận giáp
• Người đã dùng thuốc điều trị loãng xương theo chỉ định

Nên đặt lịch khám, không chờ thêm, nếu bạn gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Gãy xương sau một chấn thương rất nhẹ, như trượt chân ở nhà
• Thấp đi rõ rệt so với chiều cao thời trẻ, hoặc lưng gù dần
• Đau lưng xuất hiện đột ngột, không rõ nguyên nhân
• Mãn kinh sớm trước 45 tuổi
• Phải dùng corticoid kéo dài vì một bệnh khác

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu nên đo mật độ xương một lần?

Khoảng cách giữa hai lần đo do bác sĩ quyết định dựa trên kết quả lần trước và yếu tố nguy cơ của bạn. Người có T-score bình thường thường không cần đo lại hằng năm, vì mật độ xương thay đổi chậm. Người đang điều trị loãng xương sẽ được hẹn theo lịch theo dõi riêng.

Đo mật độ xương có cần chuẩn bị gì không?

Bạn không cần nhịn ăn. Nên mặc quần áo không có khuy, móc hay chi tiết kim loại ở vùng hông và lưng, vì kim loại có thể ảnh hưởng tới kết quả. Hãy nói với kỹ thuật viên nếu bạn vừa chụp cản quang hoặc đang mang thai, hoặc nghi ngờ mình đang mang thai.

T-score -2,0 có phải là loãng xương?

Không. Mức -2,0 nằm trong khoảng -1,0 đến -2,5, được phân loại là giảm mật độ xương chứ chưa phải loãng xương. Đây là giai đoạn can thiệp lối sống có nhiều ý nghĩa nhất: đủ canxi, đủ vitamin D, vận động chịu tải và theo dõi theo hẹn của bác sĩ.

Phụ nữ 35 tuổi có nên đi đo mật độ xương?

Thường là không cần, trừ khi có yếu tố nguy cơ rõ như gãy xương do chấn thương nhẹ, dùng corticoid dài ngày, mãn kinh sớm hoặc bệnh lý ảnh hưởng tới xương. Ở tuổi này, kết quả cũng được đọc bằng Z-score thay vì T-score. Hãy để bác sĩ quyết định chỉ định.

Việc đáng làm ngay tuần này

Chưa thuộc nhóm chỉ định thì chưa cần đi đo. Nhưng hai việc làm được ngay: rà danh sách yếu tố nguy cơ ở trên, và cộng xem một ngày bạn ăn được bao nhiêu canxi. Hai câu trả lời đó rất hữu ích cho lần khám sức khỏe tới.

Nguồn tham khảo

• Khi nào cần đo mật độ xương? — Sức khỏe & Đời sống
• 5 cách giúp duy trì xương chắc khỏe — Sức khỏe & Đời sống
• 7 yếu tố khiến loãng xương nặng hơn sau mãn kinh — VnExpress
• Bone Mineral Density Tests — NIAMS, NIH
• Bone Density Exam/Testing — Bone Health & Osteoporosis Foundation
• Calcium — Office of Dietary Supplements, NIH
• Reference Ranges for Bone Mineral Density in Vietnamese Men and Women — BMC Musculoskeletal Disorders (nghiên cứu gốc)

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không được áp dụng để chữa bệnh. Vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn trường hợp bệnh cụ thể.