Ngứa Da Khi Mang Thai: Khi Nào Bình Thường, Khi Nào Là Dấu Hiệu Ứ Mật Thai Kỳ

Mẹ bầu thoa kem dưỡng ẩm để giảm ngứa da khi mang thai

Ngứa da khi mang thai ảnh hưởng tới khoảng 40% phụ nữ, phần lớn chỉ là phản ứng lành tính do da căng giãn và nội tiết tố thay đổi. Nhưng ngứa dữ dội ở lòng bàn tay, bàn chân, nặng hơn về đêm có thể là dấu hiệu ứ mật thai kỳ (ICP) cần đi khám sớm.

Vì sao bà bầu hay bị ngứa da khi mang thai?

Theo các bác sĩ sản khoa, có tới khoảng 40% phụ nữ gặp tình trạng ngứa da ở một giai đoạn nào đó của thai kỳ. Nguyên nhân phổ biến nhất đến từ việc tử cung lớn dần khiến da bụng, ngực, đùi bị kéo căng, dễ sinh rạn da và ngứa đi kèm. Nồng độ hormone estrogen tăng cao cũng làm thay đổi độ ẩm tự nhiên của da, khiến da khô và nhạy cảm hơn bình thường.

Ngoài ra, lưu lượng máu tăng trong tam cá nguyệt thứ hai và ba, cộng với việc đổ mồ hôi nhiều hơn, cũng góp phần gây cảm giác ngứa ngáy. Mẹ bầu có tiền sử da khô, chàm, vảy nến hoặc dị ứng thường dễ bị ngứa nặng hơn so với người không có các bệnh lý da liễu này.

Ngứa da khi mang thai khi nào là bình thường?

Ngứa da sinh lý khi mang thai thường xuất hiện ở vùng bụng, ngực, đùi và mông – những nơi da bị căng giãn nhiều nhất. Mức độ ngứa thường nhẹ đến vừa, không kèm theo phát ban bất thường (ngoài các vết gãi hoặc vết rạn da), và có xu hướng giảm khi mẹ bầu dưỡng ẩm đều đặn. Tình trạng này không ảnh hưởng đến sức khỏe thai nhi và thường tự hết sau khi sinh.

Nếu mẹ bầu đang tìm hiểu thêm về việc da bị kéo căng trong thai kỳ, có thể tham khảo bài viết về rạn da khi mang thai để hiểu rõ hơn cơ chế và cách chăm sóc da phù hợp.

Ngứa da khi mang thai khi nào là dấu hiệu ứ mật thai kỳ?

Ứ mật thai kỳ (Intrahepatic Cholestasis of Pregnancy – ICP) là tình trạng gan giảm khả năng bài tiết mật, khiến acid mật tích tụ trong máu và gây ngứa dữ dội, đặc biệt ở lòng bàn tay và lòng bàn chân, thường nặng hơn rõ rệt về đêm. Bệnh thường xuất hiện từ cuối tam cá nguyệt thứ hai hoặc trong ba tháng cuối thai kỳ. Tỷ lệ mắc ICP khác nhau nhiều theo khu vực và dân tộc – tại Anh, cơ quan y tế quốc gia (NHS) ghi nhận khoảng 1 trong 140 thai phụ mắc bệnh này.

Để chẩn đoán, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm nồng độ acid mật trong máu và chức năng gan. Theo phân loại của RCOG (Hiệp hội Sản phụ khoa Hoàng gia Anh) và tài liệu lâm sàng BMJ Best Practice, mức acid mật dưới 40 µmol/L được xem là ICP nhẹ, từ 40 đến 99 µmol/L là mức trung bình, còn từ 100 µmol/L trở lên là mức nặng.

Một nghiên cứu đoàn hệ quốc tế trên hơn 5.000 thai phụ mắc ICP cho thấy nhóm có acid mật từ 100 µmol/L trở lên có tỷ lệ thai lưu liên quan đến nguy cơ cao hơn rõ rệt so với dân số chung, trong khi phần lớn thai phụ có acid mật dưới ngưỡng này có nguy cơ thai lưu gần tương đương người không mắc ICP, miễn là được theo dõi acid mật định kỳ. Đây là lý do vì sao việc xét nghiệm và tái khám đúng hẹn rất quan trọng thay vì chỉ dựa vào cảm giác ngứa để tự đánh giá mức độ nguy hiểm.

Mẹ bầu thoa kem dưỡng ẩm để giảm ngứa da khi mang thai
Ảnh: Shashi Chaturvedula / Unsplash

Việc sinh con có thể được cân nhắc sớm hơn ngày dự sinh nếu acid mật ở mức cao, nhằm giảm nguy cơ cho thai nhi. Theo khuyến nghị được Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) đưa ra, nhiều trường hợp ICP được chỉ định sinh trước tuần thai 37 tuần 7 ngày, tùy theo mức độ nặng nhẹ và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Đặc điểmNgứa da sinh lý (lành tính)Ứ mật thai kỳ (ICP)
Vị trí ngứaBụng, ngực, đùi – nơi da căng giãnLòng bàn tay, lòng bàn chân, có thể lan toàn thân
Mức độNhẹ đến vừa, chịu đượcDữ dội, nặng hơn rõ rệt về đêm
Phát banKhông, trừ vết gãi hoặc rạn daThường không có phát ban rõ ngoài vết gãi
Triệu chứng kèm theoKhông cóNước tiểu sậm màu, phân nhạt màu, có thể vàng da
Nên làm gìDưỡng ẩm, chăm sóc da tại nhàĐi khám, xét nghiệm acid mật trong máu

Những bệnh da liễu nào khác cũng gây ngứa khi mang thai?

Ngoài ứ mật thai kỳ, một số bệnh da liễu đặc trưng của thai kỳ cũng có thể gây ngứa với mức độ nghiêm trọng khác nhau. Phần lớn đều lành tính và tự hết sau sinh, nhưng mẹ bầu vẫn nên đi khám để được chẩn đoán đúng thay vì tự phán đoán.

Bệnh da liễuThời điểm thường gặpVị trí điển hìnhMức độ
Sẩn mày đay ngứa thai kỳ (PUPPP)3 tháng cuối, khoảng 1% thai kỳBắt đầu ở vết rạn bụng, lan ra đùi, môngLành tính, hết sau sinh
Sẩn ngứa thai kỳ (prurigo)Cuối tam cá nguyệt 2 hoặc 3Bụng, tay, chânLành tính, đôi khi kéo dài vài tháng sau sinh
Pemphigoid thai kỳGiữa đến cuối thai kỳQuanh rốn, lan ra tay chânHiếm gặp, cần theo dõi vì liên quan đến nguy cơ sinh non

Việc phân biệt chính xác giữa các bệnh lý này cần thăm khám và đôi khi là sinh thiết da, nên mẹ bầu không nên tự chẩn đoán qua hình ảnh trên mạng mà hãy đến gặp bác sĩ da liễu hoặc bác sĩ sản khoa khi thấy phát ban bất thường.

Cách giảm ngứa da an toàn tại nhà cho mẹ bầu?

Với ngứa da sinh lý, một số thói quen đơn giản có thể giúp mẹ bầu dễ chịu hơn đáng kể:

  • Dưỡng ẩm da đều đặn, ưu tiên sản phẩm dịu nhẹ, không hương liệu.
  • Tắm nước ấm vừa phải, tránh ngâm nước nóng hoặc tắm quá lâu vì càng làm da khô và ngứa hơn.
  • Chọn sữa tắm có độ pH trung tính, tránh xà phòng có tính tẩy mạnh.
  • Mặc trang phục thoáng mát, chất liệu cotton để hạn chế đổ mồ hôi.
  • Chườm khăn mát hoặc khăn ấm lên vùng da ngứa thay vì gãi.
  • Cắt ngắn móng tay, giữ tay sạch để tránh trầy xước và nhiễm trùng da khi vô tình gãi.
  • Uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ độ ẩm tự nhiên của da.

Mẹ bầu nên thử sản phẩm dưỡng da mới trên một vùng da nhỏ trong 24 giờ trước khi dùng rộng rãi, để kiểm tra phản ứng kích ứng. Nếu đang cân nhắc đổi mỹ phẩm chăm sóc da trong thai kỳ, có thể tham khảo thêm cách đọc nhãn mỹ phẩm an toàn cho mẹ bầu để tránh các hoạt chất không phù hợp.

Mẹ bầu không nên tự ý mua và sử dụng thuốc kháng histamine, corticosteroid hay bất kỳ loại thuốc giảm ngứa nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì một số hoạt chất có thể không phù hợp dùng trong thai kỳ.

Mẹ bầu nằm nghỉ thoải mái trên ghế sofa khi theo dõi tình trạng ngứa da
Ảnh: Dexswaggerboy / Unsplash

Khi nào mẹ bầu cần đi khám ngay?

Mẹ bầu nên đến cơ sở y tế sớm, không chờ đến lịch khám định kỳ tiếp theo, nếu ngứa da đi kèm bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

  • Ngứa dữ dội, tập trung ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đặc biệt nặng hơn về đêm.
  • Nước tiểu sẫm màu bất thường hoặc phân nhạt màu.
  • Da, mắt hoặc lưỡi có màu vàng.
  • Ngứa kèm phát ban lan rộng, nổi bọng nước hoặc mảng loét lớn.
  • Ngứa kèm sốt, buồn nôn nhiều, mệt mỏi bất thường hoặc chán ăn kéo dài.
  • Ngứa không giảm dù đã dưỡng ẩm và chăm sóc da đúng cách trong vài ngày.

Mẹ bầu cũng nên tận dụng các mốc khám thai định kỳ để trao đổi sớm với bác sĩ về mọi thay đổi bất thường trên da, kể cả khi chưa chắc chắn mức độ nghiêm trọng. Có thể tham khảo thêm các mốc theo dõi quan trọng khác trong thai kỳ qua bài viết về sàng lọc tiền sản giật ở tuần thai nào.

Câu hỏi thường gặp

Ngứa da khi mang thai có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Phần lớn ngứa da khi mang thai là phản ứng lành tính, không ảnh hưởng đến thai nhi. Tuy nhiên nếu ngứa do ứ mật thai kỳ với nồng độ acid mật trong máu từ 100 µmol/L trở lên, nguy cơ thai lưu và sinh non có thể tăng, nên cần theo dõi sát và tuân thủ lịch khám bác sĩ chỉ định.

Bị ứ mật thai kỳ thì có cần sinh sớm không?

Thời điểm sinh phụ thuộc vào nồng độ acid mật trong máu. Theo hướng dẫn của RCOG, acid mật dưới 40 µmol/L thường chờ đến gần ngày dự sinh, từ 40-99 µmol/L có thể sinh ở tuần 38-39, còn từ 100 µmol/L trở lên bác sĩ thường cân nhắc sinh sớm hơn và theo dõi tim thai liên tục.

Mẹ bầu bị ngứa có được tự ý uống thuốc kháng histamine không?

Không nên tự ý mua và dùng thuốc kháng histamine, corticosteroid hay bất kỳ thuốc giảm ngứa nào khi mang thai. Một số hoạt chất có thể ảnh hưởng đến thai nhi. Mẹ bầu cần hỏi ý kiến bác sĩ sản khoa trước khi dùng thuốc, kể cả thuốc không kê đơn.

Ngứa da khi mang thai bao lâu thì hết?

Ngứa da sinh lý do căng giãn da thường giảm dần và hết hẳn trong vài tuần đến vài tháng sau sinh. Ngứa do ứ mật thai kỳ thường hết nhanh trong vài ngày sau sinh, nhưng có thể tái phát ở lần mang thai sau với tỷ lệ khá cao theo một số nghiên cứu.

Làm sao phân biệt ngứa da do rạn da với ngứa do bệnh lý?

Ngứa do rạn da thường khu trú ở bụng, ngực, đùi – nơi da căng nhiều nhất, mức độ nhẹ và giảm khi dưỡng ẩm. Ngứa do bệnh lý thường dữ dội hơn, tập trung ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, nặng về đêm, hoặc kèm vàng da, nước tiểu sậm màu.

Nguồn tham khảo

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không được áp dụng để chữa bệnh. Vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn trường hợp bệnh cụ thể.