Tiêm Vắc Xin Khi Mang Thai Gồm Những Loại Nào? Mốc 27–36 Tuần Và Danh Sách Cần Tránh

Tiêm vắc xin khi mang thai thường gồm ba nhóm: cúm bất hoạt, mũi uốn ván – bạch hầu – ho gà (Tdap) và viêm gan B khi có chỉ định. CDC Hoa Kỳ khuyến nghị Tdap trong mỗi lần mang thai, tốt nhất ở tuần 27–36. Mũi này liên quan đến mức giảm 78% nguy cơ ho gà ở trẻ dưới 2 tháng tuổi.

Nhiều mẹ đến tháng thứ bảy mới hỏi “em cần tiêm gì nữa không”. Lúc đó một số mũi vẫn kịp, một số đã qua thời điểm tốt nhất. Bài này xếp lại theo mốc tuần thai để mẹ biết mũi nào còn kịp.

Nội dung chính

• Gồm những loại nào?
• Vì sao mũi ho gà ở tuần 27–36?
• Vắc xin cúm có cần không?
• Lịch uốn ván ở Việt Nam
• Loại không nên tiêm
• Nên tiêm gì trước khi mang thai
• Thận trọng và khi nào đi khám
• Câu hỏi thường gặp

Tiêm vắc xin khi mang thai gồm những loại nào?

Theo hướng dẫn tiêm chủng cho phụ nữ mang thai của CDC Hoa Kỳ, nhóm dùng được trong thai kỳ đều là vắc xin bất hoạt, giải độc tố hoặc tái tổ hợp — không chứa virus còn sống.

Lịch cụ thể do bác sĩ quyết định dựa trên sổ tiêm chủng và tuổi thai. Bài viết không bàn đến lịch tiêm cho em bé sau sinh — phần đó thuộc bác sĩ nhi khoa.

Vì sao mũi ho gà nên tiêm ở tuần 27–36?

Vì đây là khoảng kháng thể của mẹ đi qua nhau thai nhiều nhất, kịp bảo vệ em bé trong những tuần đầu khi bé còn quá nhỏ để tự tiêm. CDC ghi mốc “tuần 27 đến tuần 36”, ưu tiên nửa đầu khoảng này.

Đánh giá của CDC về tiêm Tdap ở ba tháng cuối cho thấy mũi này liên quan đến mức giảm 78% nguy cơ ho gà ở trẻ dưới 2 tháng, và bảo vệ khoảng 9 trong 10 trẻ khỏi ca nặng phải nhập viện. Đây là số liệu trong trang hướng dẫn của CDC, chúng tôi dẫn lại từ đó chứ không đọc nghiên cứu gốc.

Điểm mẹ hay bỏ sót: CDC khuyến nghị tiêm Tdap trong mỗi lần mang thai, kể cả khi hai lần sinh chỉ cách nhau một hai năm, không phụ thuộc lần cuối mẹ tiêm Td hay Tdap.

Vắc xin cúm có cần tiêm khi đang mang thai?

Có, và đây là mũi linh hoạt nhất về thời điểm: tiêm được ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ. CDC nêu vắc xin cúm “đã được tiêm cho hàng triệu phụ nữ mang thai trong nhiều năm và bằng chứng khoa học cho thấy nó an toàn”.

Cần phân biệt hai dạng. Vắc xin cúm bất hoạt hoặc tái tổ hợp dạng tiêm dùng được khi mang thai; vắc xin cúm sống giảm độc lực dạng xịt mũi (LAIV) thuộc nhóm chống chỉ định. Khi đi tiêm, mẹ nên nói rõ tuần thai của mình.

Một bản tin VnExpress dẫn lời bác sĩ Nguyễn Lê Nga (VNVC) nêu mũi cúm liên quan đến nguy cơ mẹ nhập viện vì cúm thấp hơn 40%. Đây là ý kiến chuyên gia dẫn lại từ “một số nghiên cứu” không nêu tên, mẹ nên xem là thông tin tham khảo.

Lịch tiêm uốn ván cho thai phụ ở Việt Nam thế nào?

Cả hai nguồn Việt Nam đọc được đều thống nhất phần nguyên tắc: mang thai lần đầu cần 2 liều uốn ván cách nhau tối thiểu 1 tháng, liều thứ hai phải tiêm trước khi sinh tối thiểu 1 tháng. Những lần sau, nếu đã đủ 2 liều thì thường chỉ cần 1 liều nhắc.

Về thời điểm mũi đầu thì hai nguồn nói khác nhau. Báo Sức khỏe & Đời sống (2019) ghi mũi đầu từ tuần thứ 20 trở đi; Tuổi Trẻ (2023) dẫn lời bác sĩ Bùi Văn Hoàng, Bệnh viện Từ Dũ, ghi mũi 1 nên tiêm “càng sớm càng tốt”. Khác biệt chỉ ở mốc bắt đầu, nên mẹ hãy để cơ sở tiêm chủng xem sổ rồi xếp lịch.

Uốn ván đơn và Tdap không phải một mũi. Tdap gộp cả bạch hầu và ho gà, nên nếu được tiêm Tdap ở tuần 27–36 thì mẹ đã có phần phòng uốn ván trong đó. Thay hay cộng mũi nào là chỉ định của bác sĩ.

Vắc xin nào không nên tiêm khi đang mang thai?

Nhóm chống chỉ định là vắc xin sống giảm độc lực. Theo CDC, danh sách gồm: cúm sống dạng xịt mũi (LAIV), sởi – quai bị – rubella (MMR), thủy đậu, adenovirus dạng uống, đậu mùa và thương hàn sống dạng uống (Ty21a). Vắc xin sốt vàng cũng là vắc xin sống nhưng xếp ở mức thận trọng.

Vắc xin HPV chưa được khuyến cáo tiêm khi mang thai. Phát hiện có thai lúc đang tiêm dở liệu trình thì cách xử lý thông thường là hoãn các mũi còn lại và tiếp tục sau sinh.

Nếu đã tiêm MMR hoặc thủy đậu rồi mới biết có thai, việc cần làm là báo bác sĩ. Báo Sức khỏe & Đời sống nêu tình huống này không có chỉ định chấm dứt thai kỳ, nhưng cần theo dõi thai sát hơn.

Nên tiêm những gì trước khi mang thai?

Nhóm vắc xin sống chỉ có một cửa sổ duy nhất là trước khi có thai. Bảng dưới theo bài Tuổi Trẻ dẫn lời bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ.

Giai đoạn này cũng là lúc xem lại dinh dưỡng, chẳng hạn cách uống viên sắt khi mang thai cho dễ hấp thu, và nắm trước các mốc như sàng lọc tiền sản giật ở tuần 11–13 tuần 6 ngày.

Ai cần thận trọng và khi nào cần đi khám ngay?

Một số trường hợp cần bác sĩ cân nhắc riêng, không áp lịch chung:

• Đang sốt hoặc nhiễm trùng cấp: thường được hoãn đến khi ổn định
• Có tiền sử dị ứng nặng với một loại vắc xin hoặc thành phần của nó: không tiêm lại loại đó
• Suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch: bác sĩ điều trị quyết định
• Đang có biến chứng thai kỳ cần theo dõi: xếp lịch theo ý kiến bác sĩ sản khoa
• Sau tiêm, ở lại cơ sở tiêm chủng theo dõi theo hướng dẫn nhân viên y tế

Cần đi khám ngay nếu sau tiêm mẹ gặp: khó thở hoặc thở rít; sưng phù mặt, môi, lưỡi; mẩn đỏ lan toàn thân; sốt cao không hạ; chỗ tiêm sưng đau lan rộng kèm sốt; chóng mặt đến mức không đứng được. Riêng với thai kỳ, các dấu hiệu sau cũng cần khám ngay: thai cử động ít hơn hẳn hoặc không cử động, ra máu hay dịch âm đạo, đau bụng từng cơn, đau đầu dữ dội kèm mờ mắt.

Câu hỏi thường gặp

Tiêm vắc xin khi mang thai có gây sảy thai không?

Với các vắc xin được khuyến nghị trong thai kỳ, nghiên cứu được CDC dẫn không tìm thấy mối liên hệ với sảy thai. CDC nêu vắc xin cúm đã dùng cho hàng triệu thai phụ và bằng chứng cho thấy an toàn. Vắc xin sống thì khác, nên mới có danh sách chống chỉ định riêng.

Lần trước đã tiêm Tdap, lần này có cần tiêm lại?

Có. CDC khuyến nghị tiêm Tdap trong mỗi lần mang thai, kể cả khi hai lần sinh cách nhau một đến hai năm, không phụ thuộc lần cuối mẹ tiêm Td hay Tdap. Lý do là kháng thể truyền cho từng em bé phụ thuộc mũi tiêm trong chính thai kỳ đó.

Đến tháng cuối mới nhớ chưa tiêm uốn ván thì sao?

Mẹ nên liên hệ cơ sở tiêm chủng ngay thay vì tự quyết định. Các nguồn Việt Nam đều ghi liều cuối cần hoàn thành trước sinh tối thiểu một tháng, nên càng sát ngày sinh thì càng ít lựa chọn. Bác sĩ sẽ xem sổ tiêm và tuổi thai để xếp phương án.

Đang cho con bú có tiêm vắc xin được không?

Với vắc xin cúm, bản tin VnExpress dẫn lời bác sĩ cho biết vắc xin không làm thay đổi lượng sữa, thành phần hay mùi vị sữa. Với các vắc xin khác, nhất là nhóm vắc xin sống đã hoãn trong thai kỳ, mẹ nên hỏi bác sĩ thời điểm tiêm bù sau sinh.

Lỡ tiêm MMR rồi mới biết có thai thì làm gì?

Việc cần làm là báo ngay cho bác sĩ sản khoa và mang theo thông tin mũi đã tiêm. Báo Sức khỏe & Đời sống nêu tình huống này không có chỉ định chấm dứt thai kỳ, nhưng mẹ cần khám thai thường xuyên hơn để được theo dõi sát.

Tóm lại mẹ nên làm gì?

Mang sổ tiêm chủng đi cùng lần khám thai gần nhất và hỏi ba câu: mũi uốn ván đã đủ chưa, mũi tuần 27–36 xếp vào ngày nào, mùa cúm năm nay nên tiêm khi nào. Hỏi luôn lịch khám lại sau sinh theo WHO, vì các mốc đó còn hay bị bỏ hơn cả lịch tiêm.

Nguồn tham khảo

• CDC – Guidelines for Vaccinating Pregnant Women
• CDC – Tdap Vaccination During Pregnancy (nguồn số liệu 78% và 9/10)
• CDC – Pregnancy and Vaccines
• Sức khỏe & Đời sống – 3 vaccine quan trọng nên tiêm khi mang thai (ý kiến chuyên gia)
• Sức khỏe & Đời sống – Tiêm chủng cho mẹ bầu, những điều cần biết (2019)
• Sức khỏe & Đời sống – Tiêm phòng uốn ván cho thai phụ quan trọng thế nào? (2019)
• Tuổi Trẻ – Cần tiêm vắc xin gì trước và trong quá trình mang thai? (2023)
• VnExpress – 6 hiểu sai về vaccine cúm cho mẹ bầu (bản tin, con số không nêu nghiên cứu gốc)

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không được áp dụng để chữa bệnh. Vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn trường hợp bệnh cụ thể.